De frietreflex

Iedereen kent het gevoel: je passeert een frietkot, de geur komt naar buiten, en plots heb je goesting, ook al had je een minuut eerder nergens trek in. Dat is geen inbeelding. Het zien van friet volstaat om er zin in te krijgen, en dat is zelfs onderzocht.

Wat het onderzoek zag

VLAM, het Vlaams Centrum voor Agro- en Visserijmarketing, deed rond de Week van de Friet een impliciete associatietest bij 73 Vlamingen. Zo’n test meet niet wat mensen zéggen, maar de snelle, onbewuste reacties die een beeld oproept, precies de reflex waar je geen controle over hebt.

De uitkomst was duidelijk. Bij het zien van frituurfriet schoten Vlamingen meteen naar begrippen als goesting, lekker, gemakkelijk en gezellig. De aanblik alleen al zette de trek in gang, nog voor er ook maar één friet gebakken was.

Meer dan honger

Het interessantste zat niet in de honger maar in de rest. De friet riep bij de deelnemers ook een sterk gevoel van nostalgie, traditie en trots op. En die lading bleek veel typischer voor friet dan voor ander populair eten: begrippen als traditie, volks en trots koppelden de Vlamingen veel sterker aan een portie frituurfriet dan aan bijvoorbeeld een pizza.

Dat verklaart waarom friet in Vlaanderen zoveel zwaarder weegt dan zijn ingrediënten. Het is niet zomaar een gemakkelijke maaltijd, het is een stukje eigen cultuur op een bord, wat ook meespeelt in het debat over het nationaal gerecht. Je bestelt geen aardappel in vet, je bestelt iets wat aanvoelt als thuis.

De geur doet het meeste werk

Wat het onderzoek met beelden mat, doet de frituur zelf met haar afzuiging. Geur is de enige zintuiglijke prikkel die vrijwel rechtstreeks bij de gebieden voor geheugen en emotie binnenkomt, zonder eerst de omweg langs de rest van de hersenen te maken. Dat verklaart waarom een frituurgeur je sneller terugzet in een herinnering dan een foto van hetzelfde tafereel.

Bij een frietkot komt daar iets praktisch bij: die geur draagt ver, hij hangt buiten, en hij is er ook als de zaak nog niet in zicht is. Je ruikt de frituur dus voor je hem ziet, en de goesting is er al voor je bewust beslist hebt dat je honger hebt. Elke friturist weet dat, en niemand zet zijn dampkap per ongeluk naar de straatkant.

Waarom de reflex zo diep zit

Dat komt niet uit de lucht vallen. Friet is in Vlaanderen verweven met de momenten die ertoe doen: het einde van de werkweek, een uitstap, een dag aan zee. Volgens VLAM stapt op een gemiddelde dag zo’n 3 procent van de Belgen een frituur binnen, en tijdens de Week van de Friet loopt dat op tot bijna de helft van de Vlamingen.

Al die herhaalde, aangename momenten bouwen samen de reflex op. Tegen de tijd dat je volwassen bent, heeft je brein friet honderden keren gekoppeld aan plezier en geborgenheid. Het zien van een puntzak activeert dan niet alleen je smaakpapillen maar een hele reeks goede herinneringen, van de kermis tot de vrijdagavond thuis. Geen wonder dat één blik volstaat.

Goesting gekregen? Vind een frituur in jouw gemeente op de frietkaart.