Het frietkot op het kerkplein
Iedereen kent het beeld. Een dorp, een kerk, een plein ervoor, en aan de rand van dat plein een frituur. Vaak met een naam die er geen doekjes om windt: ‘t Pleintje, Aan De Kerk, Friterie de l’église.
Foto: Spotter2 via Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.
Het voelt als een cliché. Het is er ook een, maar het is er een die klopt. We hebben het nagerekend.
Wat we gemeten hebben
We hebben van alle 4.166 frituren op deze kaart de afstand berekend tot het dichtstbijzijnde christelijke gebedshuis in OpenStreetMap: kerken, kapellen en gebedsruimten samen, ruim 15.000 stuks in en rond België.
| Afstand tot de dichtste kerk | Aantal frituren | Aandeel |
|---|---|---|
| Binnen 50 m | 175 | 4,2% |
| Binnen 100 m | 606 | 14,5% |
| Binnen 150 m | 984 | 23,6% |
| Binnen 300 m | 1.911 | 45,9% |
| Binnen 500 m | 2.793 | 67,0% |
De mediaanafstand is 330 meter. Bijna een kwart van alle Belgische frituren staat op minder dan anderhalve voetbalveldlengte van een kerk.
Maar België staat vol kerken
Dat is precies de tegenwerping die dit cijfer nodig heeft. Met ruim 15.000 gebedshuizen op een klein land ben je nooit ver van een kerk verwijderd. Misschien geldt dat evengoed voor bakkers, brievenbussen en frituren.
Dus hebben we een controlemeting gedaan. We namen elke frituur, schoven ze 500 meter op in een willekeurige richting, en maten opnieuw. Dezelfde streek, dezelfde kerkdichtheid, alleen niet langer de plek die iemand ooit voor een frituur uitkoos.
| Echte frituren | 500 m verschoven | |
|---|---|---|
| Mediaanafstand tot een kerk | 330 m | 505 m |
| Binnen 150 m van een kerk | 23,6% | 5,8% |
Dat is geen ruis. Een frituur staat vier keer vaker vlak bij een kerk dan een willekeurig punt in dezelfde buurt. Het kerkpleineffect bestaat, en het is groot.
De top van de lijst
De dichtste van allemaal staat in Geraardsbergen. Frituur Nieuwenhove deelt praktisch de stoep met de Sint-Jan-Baptistkerk: vijf meter.
| Afstand | Frituur | Gemeente | Kerk |
|---|---|---|---|
| 5 m | Frituur Nieuwenhove | Geraardsbergen | Sint-Jan-Baptistkerk |
| 9 m | Friterie Chez Antoine | Bièvre | Église Saint-Hubert |
| 10 m | ’t Hoeksken | Dendermonde | Onze-Lieve-Vrouw van Lourdeskapel |
| 11 m | De Frietpot | Aalst | I.H.S. |
| 16 m | Friterie Le Fritkot | Mouscron | Église Saint-Jean-Baptiste |
| 17 m | ’t Frutkot | Putte | Sint-Niklaaskerk |
| 20 m | Frituur Patrick | Wielsbeke | Sint-Brixiuskerk |
Sommige frituren maken er zelfs geen geheim van. In Bocholt heet er een gewoon Kerkplein. In Kortenaken staat Frituur Aan De Kerk. In Bernissart is het Friterie de l’église. Dat is geen vroomheid, dat is een adres.
Waarom het zo gegroeid is
Niet uit devotie. De verklaring is banaal en daardoor overtuigend.
De kerk stond er eerst. Het Belgische dorp is een parochiedorp: de kerk werd gebouwd, het dorp groeide eromheen. Het plein ervoor was geen versiering maar de enige open ruimte in de kern. Wie eeuwen later een handelspand zocht in “het centrum”, zocht per definitie aan dat plein.
Daar kwam iedereen sowieso. Zondagsmis, begrafenis, communie, processie. Eeuwenlang was het kerkplein het enige moment in de week waarop het hele dorp op dezelfde plek stond. Een kraam die daar niet ging staan, was een kraam met een slecht plan.
De kermis stond er ook. De frituur is niet in een pand geboren maar op de foor, in een kraam dat meereisde met de kermissen. En die kermis stond op het plein, meestal aan de kerk, vaak op de dag van de patroonheilige. Dat verhaal staat uitgebreider bij de kermisfriet. Toen die kramen zich vestigden, bleven ze staan waar ze altijd al stonden.
En de rest van het dorp volgde dezelfde logica. Het gemeentehuis, de bushalte, de bakker, de twee cafés. De frituur staat niet naast de kerk omdat het een kerk is, maar omdat de kerk het centrum markeert. Ze staat naast het centrum, en dat centrum heeft toevallig een toren.
Waar het effect het sterkst is
| Provincie of gewest | Frituren binnen 150 m van een kerk |
|---|---|
| Brussels Hoofdstedelijk Gewest | 34,5% |
| Vlaams-Brabant | 26,1% |
| Oost-Vlaanderen | 26,0% |
| Luik | 24,9% |
| Antwerpen | 23,1% |
| West-Vlaanderen | 22,5% |
| Namen | 20,1% |
| Limburg | 19,4% |
Brussel staat bovenaan, en dat is bijna een meetfout van de stad zelf: alles ligt er dicht bij alles. Interessanter is de onderkant. Limburg scoort het laagst, en dat past bij een provincie waar veel frituren aan invalswegen en langs lintbebouwing staan in plaats van aan een historische dorpskern.
Eerlijke kanttekening
Dit is een correlatie, geen bewijs van een intentie. Niemand heeft ooit een frituur naast een kerk gezet omdat het een kerk was. Het kerkplein is de beste beschikbare proxy voor “de oude kern van de plaats”, en dat is wat we eigenlijk meten.
Twee dingen om bij te vermelden. Onze telling van gebedshuizen bevat ook kapellen en kleine gebedsruimten, niet alleen parochiekerken. En de frituurgegevens komen uit OpenStreetMap, dus wat er niet in staat, konden we ook niet meten. Ontbreekt er een frituur? Dat kan u onderaan deze pagina laten weten.
Zie ook
Over de kraam die met de kermis meereisde: de kermisfriet. Over hoeveel frituren uw gemeente eigenlijk heeft: de frituurdichtheidsindex. En over de gemeenten waar helemaal niets staat: de frietwoestijn.
Staat er bij u ook een frietkot op het kerkplein? Zoek het op de kaart.