Friet in het buitenland

De Belg denkt graag dat friet een Belgische zaak is, en tot op zekere hoogte klopt dat: het frietkot als instituut bestaat nergens anders. Maar het aardappelstaafje zelf is allang geëmigreerd. Overal ter wereld wordt het gefrituurd, en overal doet men er iets anders mee.

Foto: Andrew Dunn via Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.

Sommige van die dingen zijn briljant. Sommige zijn een aanslag. En bij een paar moeten we eerlijk toegeven dat ze een goed idee hebben gehad.

De buren

Nederland

Het dichtst bij huis en toch een andere planeet. Boven de patat-frietgrens heet het patat, wordt er in plantaardige olie gebakken en heet mayonaise “fritessaus”, een zoetere, magerdere aangelegenheid waar menig Vlaming stil van wordt. Daar staat tegenover dat Nederland ons twee wereldklasse-ideeën heeft geleverd: het patatje oorlog en de kapsalon. Wie beweert dat er niks goeds uit het noorden komt, heeft geen van beide ooit gegeten.

Frankrijk

Frankrijk heeft de naam (french fries) en wij hebben de friet, een verdeling waar wij prima mee leven. De Fransen eten hun frites zelden op straat en bijna altijd op een bord, naast een stuk vlees. Steak-frites is er een instituut, en de frites zijn er dunner, zouter en zonder saus. Vraag in een Parijse brasserie om mayonaise en men kijkt u aan alsof u de wijn met cola wil aanlengen.

Duitsland

Duitsland is het land van de Pommes rot-weiß: ketchup én mayonaise, samen, over dezelfde portie. In het Ruhrgebied heet die combinatie Pommes Schranke, naar de rood-witte slagboom aan de spoorwegovergang. En dan is er de currywurst met pommes, waarbij de worst de hoofdrol krijgt en de friet de bijrol, een rolverdeling waar wij het moeilijk mee hebben maar die daar niet ter discussie staat.

Verenigd Koninkrijk

Britse chips zijn geen friet. Ze zijn dikker, zachter, bleker en met opzet minder krokant, en dat is geen fout maar een keuze: ze worden maar één keer gebakken, en dat verklaart alles. Ze horen bij vis, met azijn en veel zout, ooit in krantenpapier geserveerd. In het noorden gaat er jus overheen (chips and gravy), in Schotland kaas (cheesy chips), en wie het echt bont wil maken bestelt een chip butty: chips tussen twee sneden wit brood met boter. Koolhydraten op koolhydraten, en verrassend goed na een lange avond.

Verder weg

Canada: poutine

De enige buitenlandse frietschotel die ons ernstig aan het denken zet. Poutine komt uit Québec en bestaat uit friet, verse cheese curds (jonge kaasstukjes die piepen tussen je tanden) en hete bruine jus die de kaas net genoeg laat smelten. Het is het Canadese antwoord op ons stoofvleesbakje: vet, warm, troostend en volstrekt onverdedigbaar op voedingsvlak. Wij nemen ons petje af, en wijden er een heel artikel aan.

Verenigde Staten

In de VS is friet vooral bijgerecht, en ketchup de standaard. Maar de Amerikanen zijn meesters in het eroverheen gooien van dingen: chili cheese fries, animal style (met gegrilde ui en saus), en in New Jersey de disco fries, jus en gesmolten mozzarella, gegeten na sluitingstijd van de kroeg. Herkenbaar principe: elk land vindt uiteindelijk zijn eigen versie van loaded fries uit.

Zuid-Amerika

Peru serveert salchipapas: friet met plakjes gebakken worst, een kinderdroom die volwassen mag heten omdat er saus bij komt. Chili heeft de chorrillana, een berg friet met biefstuk, gebakken ui en spiegeleieren, bedoeld om met vier man van één schaal te eten. In Colombia en Venezuela krijgt u bij uw papas fritas een waaier aan sauzen die elke Vlaming meteen thuis doet voelen, met dat verschil dat er roze knoflooksaus en groene ajísaus bij zitten.

Zuid-Afrika

Slap chips (spreek uit: “slup”) zijn met opzet zacht en drijven in azijn. Ze zitten ook in de Gatsby, een meterslang broodje uit Kaapstad met vlees, saus en friet erin, wat verdacht veel lijkt op onze mitraillette. Twee landen, geen contact, hetzelfde idee: als het niet in het broodje past, moet het broodje groter.

Australië en Nieuw-Zeeland

Daar bestaat chicken salt, een geel kruidenzout dat ondanks de naam meestal geen kip bevat en dat over alle chips gaat. Wie het ooit geproefd heeft, begrijpt waarom Australiërs er nostalgisch over doen. Verder eet men er chips met jus, met kaas, of gewoon uit de zak op het strand, in dat opzicht zijn het beschaafde mensen.

Azië

Japan serveert friet met zeewierzout of, seizoensgebonden, met smaakpoeders die van marketingafdelingen komen. Korea gaat all-in met kaas, honingboter en gefrituurde toppings. In Turkije en het Midden-Oosten belandt de friet niet naast maar in het broodje: in een dürüm, een shoarmarol of een Palestijnse shawarma, waar de friet gewoon een van de vullingen is. Wie ooit friet in een pitabroodje heeft gegeten, weet dat dit geen noodoplossing is maar een verbetering.

De sauzenkaart van de wereld

Wat wij nog altijd beter doen

Eén ding valt op als je de wereldkaart afgaat: bijna overal is friet een bijgerecht. Bij de vis, bij het vlees, bij de burger, naast iets anders. Alleen bij ons is friet het hoofdgerecht, met een eigen zaak, een eigen saus, een eigen verpakking en een eigen vorkje.

En dan is er de techniek. Bijna nergens wordt twee keer gebakken, en al helemaal niet in ossewit. Dat is precies waarom een Belgische friet vanbinnen zacht en vanbuiten krokant is en de meeste buitenlandse frieten dat maar half halen. De rest van de wereld heeft goede ideeën over wat er op de friet moet. Wij hebben nog altijd het beste idee over hoe je de friet zelf maakt.

Wat zegt FrietGPT?

Ik heb de frietgewoontes van 41 landen vergeleken op saus, dikte, baktechniek en sociale context. Conclusie: het staafje is universeel, het frietkot niet. Nergens anders bestaat er een zaak die vrijwel uitsluitend gebakken aardappel verkoopt en daar een gemeenschap omheen bouwt. FrietGPT beveelt aan dat andere landen dit overnemen, en stelt zich beschikbaar als adviseur, mits vergoed in natura.

Liever gewoon een Belgische? Vind een frituur in jouw buurt.