De Playboy: de lange gerookte worst uit de Kempen

Er zijn snacks die uitleg nodig hebben omdat niemand weet wat erin zit. En er zijn snacks die uitleg nodig hebben omdat iedereen bij het horen van de naam even opkijkt. De Playboy hoort bij de tweede soort.

Foto: Tethys (selbst fotografiert) via Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Het is een worst. Dat is de hele onthulling.

Wat is een Playboy?

Een Playboy is een extra lange, gerookte worst, in de praktijk een uitgerekte neef van de cervela. Hij wordt gerookt, vaak op beukenhout, en dat rokerige is meteen het grootste verschil met de gewone cervela: die is voornamelijk gekookt en pas in de frituur gebakken.

De lengte is het tweede verschil, en het is geen detail. Een langere, dunnere worst heeft in verhouding meer oppervlak dan een korte dikke. Dus meer korst, meer rooksmaak, meer plek waar de saus blijft hangen. Aan de toog steekt hij bovendien uit de puntzak, en dat is het soort zichtbaarheid waar snacks het van moeten hebben.

Waar de naam vandaan komt

Eerlijk antwoord: dat is niet met zekerheid gedocumenteerd. Wat rondgaat aan de toog is de voor de hand liggende verklaring, en die gaat over de lengte.

Meer dan dat valt er niet hard over te zeggen, en wie beweert van wel, verzint meestal iets. Snacknamen ontstaan zelden op papier. Ze ontstaan in één frituur, verspreiden zich over een streek, en tegen de tijd dat iemand het opschrijft is de bedenker al twee generaties dood. Dat is ook precies wat er met het Julientje gebeurde, alleen weten we daar bij uitzondering wél wie het was.

Wat wel vaststaat, is dat het een streeknaam is en geen productnaam van een fabrikant. Dezelfde worst kan elders gewoon “gerookte worst” of “lange cervela” heten.

Waarom uitgerekend de Kempen

De Playboy is geen nationale snack. Hij zit geconcentreerd in de Antwerpse Kempen, de streek rond Turnhout, Geel en Mol, waar alleen al 274 frituren op onze kaart staan.

Dat is niet zo vreemd als het lijkt. Snackverspreiding volgt de leveranciers. Een regionale slagerij of vleesverwerker levert aan de frituren in zijn eigen straal, die zaken nemen het product op in hun aanbod, en klanten leren de naam. Ga honderd kilometer verder en de leverancier is een andere, dus het aanbod ook.

Dat is de reden dat België op een klein oppervlak zo veel snacknamen heeft die tien gemeenten verderop niets betekenen. Zie ook de vergeten snacks, waar hetzelfde mechanisme dingen weer heeft laten verdwijnen.

Hoe je hem eet

Zoals een cervela: gefrituurd, met curry of mayonaise, rauwe uitjes erbij als u “speciaal” bestelt.

Eén praktische opmerking. Door de lengte gaart een Playboy ongelijkmatig als hij te kort in het vet ligt: de uiteinden zijn dan klaar en het midden nog niet. Een goede friturist weet dat en geeft hem de tijd. Wie een lauw midden aantreft, heeft er een gekregen die te snel uit de mand kwam.

Hoeveel calorieën?

Een gerookte worst van dit formaat zit rond de ± 300 tot 400 kcal, zonder saus. Gerookte worst is doorgaans iets zouter dan gekookte, wat de dorst verklaart die er meestal op volgt. Daar is dan weer bier bij de friet voor uitgevonden.

Eerlijke kanttekening

De Playboy is een streeknaam zonder officiële definitie. Er bestaat geen norm die zegt hoe lang, hoe gerookt of waarvan hij gemaakt moet zijn, en de invulling verschilt per leverancier en per frituur. Wat u in Geel krijgt, is niet noodzakelijk wat u in Mol krijgt.

Kent u een frituur waar ze een eigen versie hebben, of heet hij bij u anders? Laat het weten.

Zie ook

Voor de korte, krullende versie: de cervela. Voor de rest van het alfabet: het abc van de frituursnacks. En voor de pittige worstfamilie: de curryworst en de mexicano.

Zin in een Playboy? Vind een frituur in de Kempen.