Vergeten snacks van het frietkot

Elke frituurvaste Vlaming kent de kloof tussen wat er op de menukaart staat en wat er écht in de vitrine ligt. Maar sommige snacks zijn niet alleen uit de vitrine verdwenen: ze zijn haast uit het collectieve geheugen gewist. Tijd om vijf vergeten frietkotlegendes te eren.

Foto: Ciell via Wikimedia Commons, CC BY 4.0.

De Mammoet

De mammoet was de grootste snack van het land: een langgerekte, worstachtige snack van gemalen varkens- en kippenvlees, soms wel 30 cm lang. In de jaren 70 en 80 was de mammoet een vaste waarde in elke frituur, vooral bij hongerige arbeiders en tieners die indruk wilden maken. De snack was zo groot dat hij meestal in een speciaal langwerpig broodje werd geserveerd, of gewoon op een plateau met een vork.

Waar is de mammoet gebleven? De populariteit ebde weg in de jaren 90 toen kleinere, handigere snacks zoals de mexicano en de bicky burger de markt veroverden. Vandaag vind je de mammoet nog bij een handvol traditionele frituren, maar hij staat op de lijst van ernstig bedreigde snacks.

Mammoetsaus

Wat was de mammoet zonder mammoetsaus? De saus was een zoet-pittige cocktailsaus met augurk en ui, zoals beschreven in ons overzicht van alle frietsauzen. Hij werd speciaal gecreëerd om bij de mammoet te passen, romig genoeg om de lengte van de snack te dekken, pittig genoeg om niet te vervelen. Net als de snack zelf is de mammoetsaus grotendeels verdwenen, al duikt hij soms nog op bij sausfabrikanten als Devos & Lemmens.

De Vlammensnack

Voor de mammoet was de vlammensnack de durverskeuze: een langwerpige, pikante snack met een vuurrode korst van chilipoeder en paprikapoeder. Wie in de jaren 80 “het heetste van ‘t kot” wilde, bestelde geen mexicano maar een vlammensnack. De snack was zo intens rood dat je het van ver zag aankomen. De vlammensnack is vandaag zo goed als uitgestorven, al leeft de naam voort in de vlammensaus.

Sjasliek (frietsnack)

Niet te verwarren met de echte sjasliek aan een spies: de frikotsjasliek was een platte, vierkante snack van gekruid gemalen vlees, meestal met een grillpatroon erin geperst. Hij moest de exotische uitstraling van een Grieks restaurant oproepen zonder de moeite van een echte spies. De sjasliek is nog in beperkte oplage te vinden in oude frituren, maar wordt steeds vaker vervangen door de mexicano of de kalfspikant.

Pitta (worst)

Geen pitabroodje, maar een platte, ronde worst van fijngemalen kippenvlees met een milde kruiding, zeg maar de voorloper van de hedendaagse kipcorn. De pitta werd in de jaren 70 en 80 gefrituurd als een dunne schijf en geserveerd in een pistolet of met friet. De snack is zo goed als verdwenen, al duikt hij af en toe op in volkscafés met een oude frituur.

Waar zijn ze gebleven?

De grootste boosdoener is de opmars van diepvriessnacks: waar een friturist vroeger zelf zijn mammoet of sjasliek bij een groothandel bestelde, wordt het gamma nu bepaald door wat Diepvriesgigant A of B in de catalogus heeft. Snacks die niet massaal verkocht worden, verdwijnen geruisloos uit het assortiment.

Toch is er hoop: de retrotrend doet sommige vergeten snacks langzaam terugkeren. Wie speurt naar een authentieke mammoet of een vlammensnack kan soms nog slagen bij specialzaken of frituren die “old school” als verkoopargument hebben. Ook de sjasliek, de zigeunerstick, de duivelspoot en het witloofrolletje staan op de lijst van bedreigde snacks. De vraag is: durf je het nog?

Op zoek naar een frituur die deze legendes nog serveert? Vind een frituur in jouw buurt.