Jamballa
Sommige sauzen op de toog hebben een naam die je meteen plaatst. Curryketchup is curry en ketchup, looksaus is look. En dan is er jamballa, een woord dat nergens naar verwijst en precies daarom blijft hangen. Wie het één keer bestelt, onthoudt het.
Het korte antwoord
Jamballa is een zoete, kruidige currysaus met stukjes groente. Ze komt van dezelfde makers als de joppiesaus en is daar duidelijk familie van: zelfde zoete curryrichting, maar voller gekruid en met groente erin die je voelt.
Zet ze naast joppie en het verschil is meteen te proeven. Joppie is glad en uien-zoet; jamballa gaat een stap verder in de kruiderij en brengt textuur mee.
Wat zit erin
Het precieze recept is bedrijfsgeheim, maar de opbouw is duidelijk:
- een romige basis met mayonaise
- zoete curry, die kleur en karakter geeft
- fijngesneden groenten: ui, en afhankelijk van de versie paprika of wortel
- kruiderij: kurkuma, komijn, koriander in de curryhoek
- suiker en azijn, voor de zoetzure balans
Die groentestukjes zijn het handelsmerk. Ze doen voor jamballa wat de augurk voor mammoetsaus doet: ze zorgen dat de saus aan de friet blijft hangen in plaats van eraf te lopen, en ze geven elke hap een net iets andere samenstelling.
Waar komt die naam vandaan?
Eerlijk: niet gedocumenteerd. Wat opvalt, is dat het woord dicht tegen jambalaya aanligt, het Creoolse rijstgerecht uit Louisiana met groenten en kruiden. Voor een saus met groenten en een uitgesproken kruiderij is dat een logische klank om bij aan te leunen, ook al heeft het recept met dat gerecht niets te maken.
Daarmee volgt jamballa het patroon van zowat de hele toog. De samurai heeft niets Japans, de hawaï niets Hawaïaans, en de andalouse is in Andalusië onbekend. Een naam die naar de verte klinkt, verkoopt beter dan “zoete currysaus met groenten”. Zo simpel is het meestal.
Jamballa versus de buren
| Saus | Verschil met jamballa |
|---|---|
| Joppiesaus | de directe familie: gladder, uien-zoet, minder kruidig |
| Currysaus | kruidig maar zonder groentestukjes en minder zoet |
| Mammoetsaus | ook stukjes, maar zoetzuur met augurk in plaats van zoete curry |
| Hawaïsaus | zoet van ananas; jamballa haalt haar zoet uit curry en suiker |
| Satésaus | pinda in plaats van curry, heel andere richting |
Het volledige gezelschap staat in het overzicht van alle frietsauzen.
Waar hoort ze bij?
Zoet, kruidig en met beet: dat vraagt om iets hartigs ertegenover.
- een frikandel, de klassieke partner voor alles uit de joppie-familie
- een gewoon pak friet, waar de groentestukjes hun werk doen
- op een mitraillette, waar brood en snack het zoet dragen
- bij kip- of gefrituurde snacks, waar de curry goed bij past
Bij een garnaalkroket is ze te nadrukkelijk: de curry en het zoet lopen over de garnaal heen. Daar blijft het tartaar.
Zelf maken
Een benadering, geen replica. Meng vier lepels mayonaise met een theelepel milde kerrie, een halve theelepel kurkuma en een snuifje komijn. Roer er twee lepels heel fijn gesneden ui en paprika door, plus een halve theelepel suiker en een paar druppels azijn.
Minstens een halfuur laten staan: de curry moet door de mayonaise trekken en de ui moet zijn scherpte verliezen. Proef pas daarna op zoet en zuur, want vlak na het mengen smaakt ze nog rauw.
Dus: waarom jamballa?
Omdat de naam blijft plakken en de saus het waarmaakt. Jamballa is joppie met meer lef: zoeter waar het moet, kruidiger dan je verwacht, en met groente die je voelt. Een van die potjes die niet op elke toog staat, en waar de vaste klant je precies om die reden naar verwijst.
Zin om te gokken welke saus vandaag? Speel saus-roulette of vind een frituur in de buurt op de frietkaart.