Curryketchup
Vraag een frietje speciaal en er komt iets terug wat niemand ooit uitgelegd heeft: friet met mayonaise, gehakte ui, en een oranjerode saus die naar ketchup smaakt maar er net niet is. Dat is curryketchup, en zonder haar bestaat de bestelling niet.
Foto: RudolfSchreier via Wikimedia Commons, CC0.
Het korte antwoord
Curryketchup is tomatenketchup met currykruiden erdoor: kurkuma, komijn, koriander, gember en peper, in verhoudingen die elk merk anders doet. Ze is zoeter dan pure curry, kruidiger dan pure ketchup, en veel minder scherp dan beide namen doen vermoeden.
Ze bevat geen mayonaise en dus geen ei. Dat maakt haar meteen de meest gekozen saus voor wie het lichter wil houden aan de toog.
Wat zit erin
- tomatenconcentraat
- azijn en suiker, de ruggengraat van elke ketchup
- currypoeder: kurkuma, komijn, koriander, fenegriek, gember
- ui- en knoflookpoeder
- soms paprikapoeder of een spoor chili
De kurkuma doet dubbel werk. Ze levert de aardse ondertoon en trekt de kleur van de ketchup weg van fel rood naar dat typische bruinoranje, waardoor je op de puntzak meteen ziet dat het geen gewone ketchup is.
Van Berlijn naar de Vlaamse toog
Het spoor loopt via Duitsland. Daar ontstond na de Tweede Wereldoorlog de currywurst: gebakken worst met ketchup en currypoeder erover, in Berlijn uitgegroeid tot straatvoedsel met eigen musea en standbeelden. Wat begon als poeder over saus werd al snel een kant-en-klaar mengsel in een fles, want dat scheelt handelingen aan een drukke kraam.
Die fles reisde mee met de snackcultuur naar Nederland en België, waar de saus loskwam van de worst en gewoon een van de potten op de toog werd. In België kreeg ze een tweede leven als vast onderdeel van een bestelling in plaats van als saus op zich. Meer over haar Duitse thuisbasis staat bij de curryworst.
Wat is “speciaal” dan precies?
Daar zit een grensverschil dat aan de toog voor verwarring zorgt.
| Waar | Wat je krijgt |
|---|---|
| Vlaanderen | friet met mayonaise, curryketchup en rauwe gesnipperde ui |
| Nederland | patat met mayonaise, curryketchup en ui, in grote lijnen hetzelfde |
| Wallonië en Brussel | ”spécial” wordt lang niet overal begrepen, vraag de sauzen apart |
| Duitsland | curryketchup hoort bij de worst, niet bij de friet |
De vaste combinatie werkt omdat de drie onderdelen elk iets anders doen: mayonaise geeft vet en romigheid, curryketchup geeft zuur en kruiderij, en de rauwe ui geeft beet en scherpte. Laat er één weg en de bestelling valt uit elkaar.
Curryketchup versus de buren
| Saus | Verschil met curryketchup |
|---|---|
| Ketchup | zoeter en vlakker, zonder de kruidenlaag |
| Currysaus (warm) | warm en gebonden met bloem, hoort bij worst, niet bij friet |
| Andalouse | mayonaisebasis, dus romig in plaats van fris |
| Joppiesaus | ook geel en zoetig, maar op mayonaise en met veel meer ui |
| Samurai | zelfde kruidenfamilie in de verte, alleen dan heet en romig |
Het volledige overzicht staat bij alle frietsauzen.
Waar ze het best bij past
Curryketchup is de standaardkeuze bij alles wat uit gehakt of deeg komt en al vet genoeg is:
- Frikandel: samen met mayo en ui de klassieke “frikandel speciaal”
- Bamischijf en loempia: het zuur snijdt door het paneermeel
- Kipcorn en cervela: allebei beter met iets zuurs ernaast
- Een gewoon pak friet: perfect voor wie mayonaise te zwaar vindt maar ketchup te kinderlijk
Zelf maken
Drie lepels ketchup, een half theelepeltje currypoeder, een snuif kurkuma voor de kleur en een paar druppels azijn. Even laten staan zodat het poeder kan opnemen, anders proef je zanderige kruiden in plaats van saus.
Wie het dichter bij de Berlijnse versie wil: strooi het currypoeder er pas bovenop in plaats van het erdoor te mengen. Dat is hoe de currywurst het oorspronkelijk deed, en het smaakt scherper omdat de kruiden droog op de tong landen.
Dus: ketchup of curry?
Allebei, en daarom werkt ze. Curryketchup is de saus voor wie geen keuze wil maken, en dat is aan een frituurtoog een respectabele houding.
Frietje speciaal? Vind een frituur in jouw gemeente op de frietkaart.